اول: آموزش عمومی تغذیه در بیماران شیمی درمانی

۱. هدف از تغذیه در طول درمان سرطان

۲. نکات کلیدی درشت‌مغذی‌ها و گروههای غذایی

۳. نکات ایمنی مواد غذایی (ویژه بیماران در معرض سرکوب ایمنی / نوتروپنی)

  برنامه غذایی نمونه برای بیمار تحت شیمی درمانی

این برنامه نمونه است. مقدار و نوع غذا باید طبق وضعیت بیمار، نوع درمان، تحمل تهوع و دستور تیم درمان (به‌ویژه در صورت محدودیت مایعات یا پروتئین، دیابت یا بیماری کلیوی) تنظیم شود.

اصول کلی

نمونه برنامه یک روز

وعده پیشنهاد نکته
صبحانه نان سنگک یا تست کامل + تخم‌مرغ کاملاً پخته + کمی پنیر پاستوریزه + چای کم‌رنگ اگر اشتها کم است، با نان ساده و چای شروع کنید
میان‌وعده صبح موز رسیده یا یک کاسه ماست پاستوریزه با کمی عسل پاستوریزه موز و ماست برای بیماران تهوع‌دار معمولاً قابل تحمل‌تر است
ناهار مرغ یا ماهی کاملاً پخته + برنج یا سیب‌زمینی پخته + سبزی پخته (هویج، کدو، لوبیا سبز) قطعات کوچک و نرم بخورید
میان‌وعده عصر سوپ جو یا سوپ عدس یا کمی حلیم + یک لیوان شیر پاستوریزه یا دوغ پاستوریزه سوپ گرم به هیدراته ماندن کمک می‌کند
شام خورش کم‌چرب (مرغ یا گوشت کم‌چرب) یا ماهی پخته + برنج یا نان + سبزی پخته از غذاهای خیلی چرب و تند پرهیز کنید
میان‌وعده شب بیسکویت ساده، کمی بادام یا گردوی بو‌داده یا پودینگ/کاستارد پاستوریزه اگر تهوع شبانه دارید، کوچک و سرد نگه دارید

مایعات

نکات برای مقابله با مشکلات رایج

قوانین ایمنی غذا (یادآوری)

چه زمانی باید به تیم درمان اطلاع داد؟

اگر استفراغ مکرر، ناتوانی در نوشیدن مایعات، کاهش شدید ادرار، سرگیجه، اسهال شدید یا تب دارید، منتظر نمانید و طبق دستورالعمل واحد شیمی‌درمانی با تیم درمان تماس بگیرید. کاهش واضح وزن یا کم شدن تعداد وعده‌ها را هم یادداشت کنید و به تیم اطلاع دهید.

بخش دوم: مدیریت تغذیه‌ای عوارض شایع شیمی‌درمانی

۱. بی‌اشتهایی

۲. تهوع و استفراغ

۳. تغییر مزه و بو (طعم فلزی یا تلخی دهان)

۴. زخم دهان، گلودرد و مشکل بلع

۵. اسهال

۶. یبوست

 

بخش سوم: ابزارهای تکمیلی 

۱. راهنمای «چه زمانی نگران باشیم؟» (خط قرمزها برای تماس فوری با تیم درمان)

بیمار یا همراه باید در صورت بروز شرایط زیر، بدون تأخیر با تیم درمان تماس بگیرد:

۲. جدول نمونه پایش خودگزارشیِ بیمار (پیشنهاد برای قرار دادن در برگه مانیتورینگ روزانه)

روز هفته تعداد وعده‌های کوچک دریافتی شدت تهوع (۰ تا ۱۰) میزان مایعات مصرفی (لیوان) تغییرات وزن هفتگی
شنبه
یک‌شنبه
دوشنبه

راهنمای تکمیل جدول پایش تغذیه‌ای

۱. تعداد وعده‌های کوچک

هر وعده اصلی یا میان‌وعده‌ای که بیمار مصرف می‌کند، یک وعده محسوب می‌شود.

برای مثال: صبحانه، میان‌وعده صبح، ناهار، میان‌وعده عصر، شام و میان‌وعده شب، در مجموع ۶ وعده.

اگر بیمار فقط چند قاشق غذا خورده باشد، ولی آن را به‌عنوان یک نوبت غذایی مصرف کرده باشد، همان نوبت را ثبت کند.

۲. شدت تهوع از ۰ تا ۱۰

بیمار شدت تهوع خود را در پایان روز عددگذاری کند:

اگر شدت تهوع در طول روز تغییر داشته است، بیشترین شدت تهوع همان روز ثبت شود.

۳. میزان مایعات مصرفی

مجموع مایعات مصرف‌شده در طول روز ثبت شود. آب، چای کم‌رنگ، شیر، سوپ، آبمیوه پاستوریزه و محلول ORS (در صورت تجویز) محاسبه می‌شوند.

بهتر است به‌جای عبارت‌هایی مانند «مایعات کافی»، مقدار تقریبی نوشته شود؛ برای مثال:

برای بیماران دارای محدودیت مایعات، بیماری کلیوی، نارسایی قلبی یا دستور خاص پزشک، مقدار مایعات باید طبق نظر تیم درمان ثبت و مصرف شود.

۴. وزن هفتگی

وزن بهتر است:

اندازه‌گیری شود. وزن روزانه در این جدول ضروری نیست، مگر اینکه پزشک یا متخصص تغذیه توصیه کرده باشد.

نمونه تکمیل‌شده جدول

روز هفته تعداد وعده‌های کوچک دریافتی شدت تهوع از ۰ تا ۱۰ میزان مایعات مصرفی وزن هفتگی
شنبه ۶ وعده ۲ ۷ لیوان، حدود ۱۴۰۰ میلی‌لیتر ۷۲٫۵ کیلوگرم
یک‌شنبه ۴ وعده ۶ ۴ لیوان، حدود ۸۰۰ میلی‌لیتر —
دوشنبه ۵ وعده ۳ ۶ لیوان، حدود ۱۲۰۰ میلی‌لیتر —
سه‌شنبه ۶ وعده ۱ ۷ لیوان، حدود ۱۴۰۰ میلی‌لیتر —
چهارشنبه ۳ وعده ۸ ۲ لیوان، حدود ۴۰۰ میلی‌لیتر —
پنج‌شنبه ۵ وعده ۴ ۵ لیوان، حدود ۱۰۰۰ میلی‌لیتر —
جمعه ۶ وعده ۲ ۷ لیوان، حدود ۱۴۰۰ میلی‌لیتر ۷۱٫۷ کیلوگرم

 

 

تفسیر نمونه

در این مثال:

نمونه ثبت یک روز به زبان ساده (روز شنبه)

نکته مهم برای درج در برگه بیمار

این جدول برای پایش و اطلاع‌رسانی به تیم درمان است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست.

در صورت استفراغ مکرر، ناتوانی در نوشیدن، کاهش شدید ادرار، سرگیجه، اسهال شدید یا تب، بیمار نباید منتظر تکمیل جدول بماند و باید طبق دستورالعمل واحد شیمی‌درمانی با تیم درمان تماس بگیرد.

 

مراجع علمی و مستندات پایه:

  1. Krause and Mahan’s Food & the Nutrition Care Process. 15th Edition, Elsevier, 2020.
  2. National Cancer Institute (NCI). Nutrition in Cancer Care (PDQ®) – Health Professional Version, 2022.
  3. American Cancer Society (ACS). Nutrition for the Person With Cancer During Treatment Guidelines, 2019.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

023-3135

semnansinahospital@yahoo.com

شبانه روزی

بلوار امیر کبیر

023-31351204

semnansinahospital@yahoo.com