📘 راهنمای جامع آموزش بالینی: آمبوبگ (Bag-Valve-Mask – BVM)

۱. مقدمه و تعریف

آمبوبگ (BVM) یک وسیله دستی پرتابل و حیاتی برای ایجاد تهویه با فشار مثبت (Positive Pressure Ventilation) در بیماران دچار آپنه، نارسایی حاد تنفسی یا نیازمند احیای قلبی-ریوی (CPR) است.

۲. اجزای تشکیل‌دهنده آمبوبگ

آمبوبگ از ۵ بخش اصلی تشکیل شده است:

1. ماسک شفاف (Face Mask): با لبه بالشتکی (Cushion) جهت انطباق کامل روی صورت، دهان و بینی بیمار.
2. شیر یک‌طرفه بیمار (Non-Rebreathing Patient Valve): هدایت هوای فشرده‌شده به ریه بیمار و خروج هوای بازدمی به محیط (جلوگیری از بازگشت هوای بازدم به درون کیسه).
3. کیسه خوداتساع شونده (Self-Inflating Bag): محفظه سیلیکونی یا پلاستیکی ارتجاعی برای فشرده‌سازی و هدایت هوا.
4. شیر آزادسازی فشار (Pop-off / Pressure Relief Valve): برای جلوگیری از باروتروما (معمولاً در فشار ۳۵ الی ۴۵ سانتی‌متر آب فعال می‌شود؛ در مدل‌های اطفال/نوزادان بسیار حیاتی است).
5. کیسه ذخیره اکسیژن (Reservoir Bag) و ورودی اکسیژن: افزایش غلظت اکسیژن تحویلی به بیمار.

۳. انواع سایزبندی استاندارد آمبوبگ

۴. غلظت اکسیژن تحویلی (FiO2FiO_2FiO2​)

• بدون اتصال اکسیژن: هوای اتاق (FiO2≈21%FiO_2 \approx 21\%FiO2​≈21%)
• با اکسیژن (۱۰–۱۵ لیتر در دقیقه) بدون کیسه ذخیره (Reservoir): حدود FiO2≈40%−50%FiO_2 \approx 40\% – 50\%FiO2​≈40%−50%
• با اکسیژن (۱۰–۱۵ لیتر در دقیقه) + کیسه ذخیره فعال: حدود FiO2≈85%−100%FiO_2 \approx 85\% – 100\%FiO2​≈85%−100%

⚠️ نکته: در احیای نوزادان نارس یا موارد خاص تنفسی (مانند COPD مزمن)، تجویز و غلظت اکسیژن باید با بلندر (Blender) و پالس‌اکسی‌متر تنظیم شود.

۵. نحوه استفاده و تکنیک‌های استاندارد

الف) وضعیت بیمار و باز کردن راه هوایی

• قرار دادن سر در وضعیت Sniffing position (مگر در ترومای گردن/ستون فقرات که باید از مانور Jaw-thrust بدون خم کردن گردن استفاده شود).
• در صورت افتادن پایه زبان یا انسداد، استفاده از ایرِوی دهانی (OPA) یا بینی (NPA) توصیه می‌شود.

ب) نگه‌داشتن ماسک:

1. تکنیک C-E تک‌نفره (One-Person C-E Clamp):
   • انگشت شست و اشاره به شکل حرف C روی بدنه ماسک برای فشردن رو به پایین.
   • سه انگشت میانی، حلقه و کوچک به شکل حرف E زیر زاویه فک تحتانی (Bony Prominence) برای بالا کشیدن فک (Jaw elevation).
2. تکنیک دو نفره (Two-Person Technique) – روش ارجح و کارآمدتر:
   • نفر اول: با هر دو دست (دو تکنیک C-E یا هر دو شست روی ماسک) ماسک را محکم و فک را فیکس می‌کند.
   • نفر دوم: کیسه آمبوبگ را به آرامی و کنترل‌شده فشار می‌دهد.

ج) نحوه صحیح فشردن کیسه

• هر پاف را در مدت زمان ۱ ثانیه وارد کنید.
• هدف: تنها مشاهده بالا آمدن ملایم قفسه سینه (Chest Rise).
• از تهویه بیش از حد سریع یا پرحجم (Hyperventilation) شدیداً خودداری شود.

۶. خطرات تهویه نادرست (Over-ventilation & Over-inflation)

• اتساع معده (Gastric Inflation): ورود هوا به مری و معده که خطر آسپیراسیون ریوی و استفراغ را به‌شدت بالا می‌برد.
• باروتروما / پنوموتوراکس: آسیب بافت ریه در اثر فشار بالا.
• کاهش برون‌ده قلبی (Decreased Venous Return): افزایش فشار داخل قفسه سینه مانع بازگشت وریدی به قلب شده و فشار خون و پرفیوژن کرونری را کاهش می‌دهد.

۷. چک‌لیست قبل از استفاده، استریلیزاسیون و نگهداری

1. تست سریع عملکردی قبل از ترالی/استفاده:
   • مسدود کردن خروجی بیمار با کف دست و فشردن بگ $\to$ بگ نباید به راحتی فشرده شود و باید مقاومت احساس شود (یا صدای باز شدن شیر Pop-off شنیده شود).
   • رها کردن بگ $\to$ بگ باید فوراً به فرم اولیه بازگردد و دریچه ورودی باز شود.
2. شیر Pop-off: بررسی عملکرد کلید ضامن/قفل آن (در اطفال حتماً فعال باشد).
3. نظافت و ضدعفونی:
   • آمبوبگ‌های یک‌بارمصرف (Single-use) نباید اتوکلاو شوند.
   • آمبوبگ‌های سیلیکونی چندبارمصرف باید قطعه‌قطعه شده، طبق دستورالعمل کنترل عفونت شسته و اتوکلاو یا با محلول‌های سطح بالا ضدعفونی گردند.