کبد سالم خونی را که از روده و معده بازمیگردد، تصفیه میکند. در بیماریهای مزمن کبدی (نظیر سیروز کبد که میتواند ناشی از کبد چرب پیشرفته، هپاتیت مزمن یا سایر بیماریهای کبدی باشد)، بافت کبد سفت و دچار فیبروز میشود.در نتیجه، مسیر جریان خون کبد مسدود شده و فشار خون در این رگها (فشار ورید پورت) به شدت بالا میرود. خون برای بازگشت به قلب مجبور میشود از رگهای باریک دیواره تحتانی مری عبور کند. این رگهای ظریف تاب فشار زیاد را نیاورده و بهتدریج گشاد، نازک و متورم (شبیه واریس پا) میشوند که به آنها «واریس مری» میگویند. خطر اصلی این است که این رگها ممکن است به طور ناگهانی پاره شده و خونریزی مرگبار ایجاد کنند.
بیماری با چه علائمی بروز میکند و چگونه تشخیص داده میشود؟
واریس مری معمولاً تا زمان پاره شدن، هیچ علامت و درد مشخصی ندارد و یک «خطر خاموش» محسوب میشود.
- علائم در زمان پارگی و خونریزی:
- استفراغ خونی روشن یا استفراغ به رنگ تفاله قهوه
- مدفوع کاملاً سیاه، قیرمانند و بدبو (ملنا)
- سرگیجه ناگهانی، افت هوشیاری، افت شدید فشارخون و شوک
- روش تشخیص:استانداردترین، دقیقترین و مطمئنترین روش تشخیص واریس مری، انجام آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی است. پزشک فوقتخصص گوارش از طریق یک دوربین باریک و انعطافپذیر، وضعیت مری و اندازه رگها را مستقیماً مشاهده کرده و خطر خونریزی را درجهبندی میکند.
روش درمانی نوین؛ باندینگ مری (EVL) چگونه انجام میشود؟
باندینگ مری مؤثرترین و ایمنترین روش غیرجراحی برای پیشگیری و متوقف ساختن خونریزی واریس است.
در این روش:
- بیمار داروی آرامبخش ملایم دریافت میکند تا هیچگونه درد و ناراحتی احساس نکند.
- پزشک از طریق آندوسکوپ مجهز به کلاهک مخصوص، رگ واریسی برجسته را شناسایی و به داخل کلاهک میکشد.
- یک حلقه لاستیکی بسیار کوچک (باند الاستیک) دور قاعده رگ رها میشود تا جریان خون آن قطع گردد.
- رگ مسدود شده ظرف چند روز کوچک و خشک شده و بیخطر دفع میشود.
این پروسیجر در بخش آندوسکوپی بیمارستان سینا در شرایط کاملاً ایمن و مانیتورینگ دقیق بیمار انجام میپذیرد.
راههای پیشگیری چیست؟
- غربالگری در بیماران کبدی: هر فردی که تشخیص سیروز یا بیماری پیشرفته کبد دارد، حتی بدون هیچ علامتی باید تحت نظر پزشک فوقتخصص گوارش غربالگری آندوسکوپی شود.
- سبک زندگی سالم: کنترل قند خون، چربی و وزن برای جلوگیری از پیشرفت کبد چرب به سیروز، پرهیز مطلق از الکل و انجام واکسیناسیون هپاتیت B.
- مصرف منظم داروهای تجویزی: داروهای کاهنده فشار کبد (مانند پروپرانولول) که طبق دستور پزشک تجویز میشوند، از بزرگشدن رگها جلوگیری میکنند.
مراقبتهای لازم پس از درمان
- رژیم غذایی: مصرف مایعات خنک در ۲۴ ساعت اول و سپس غذاهای کاملاً نرم و پوره تا یک هفته (پرهیز جدی از غذاهای خشک، سفت مثل تهدیگ و چیپس یا غذاهای بسیار داغ).
- پرهیز از فشار فیزیکی: اجتناب از زور زدن هنگام اجابت مزاج و پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین به مدت ۲ هفته.
- عدم قطع داروها: مصرف دقیق داروهای معده (ضداسید) و داروهای کنترلکننده فشار کبد.
- مراجعه برای نوبتهای بعدی: درمان کامل اغلب نیازمند چند جلسه تکمیلی با فواصل مشخص است تا کلیه رگها کاملاً بسته شوند.
راهنمای مراقبت در منزل پس از عمل بستن واریس مری (باندینگ / EVL)
بیمار گرامی؛
پزشک معالج جهت جلوگیری از خونریزی رگهای برجسته مری (واریس)، حلقههای کشی کوچکی به دور این رگها انداخته است تا مسدود شوند. این حلقهها معمولاً پس از چند روز تا دو هفته خودبهخود همراه با بافت خشکشده جدا شده و از طریق دستگاه گوارش دفع میشوند. رعایت دقیق توصیههای زیر به بهبودی سریعتر و پیشگیری از عوارض خطرناک کمک میکند.
۱. رژیم غذایی و نحوه غذا خوردن
مری شما در محل رهاسازی کشها حساس و مستعد زخم است؛ بنابراین مراقبت از لوله گوارش در روزهای اول بسیار حیاتی است:
- روز اول (۲۴ ساعت نخست): فقط مایعات خنک یا ولرم و صافشده میل کنید (مانند آب، آب کمپوت سیب، چای ولرم، دوغ رقیق و شیر کمچرب خنک).
- از روز دوم به بعد (به مدت یک هفته): رژیم غذایی نرم، نیمهجامد و غیرتحریکی داشته باشید (مانند پوره سیبزمینی، سوپ میکسشده و ولرم، فرنی، شلهزرد، ماست و برنج بسیار نرم و کته با خورشت نرم).
- پرهیزهای غذایی مهم:
- از خوردن غذاهای سفت، خشک و زبر (مانند تهدیگ، نان خشک، آجیل، هویج خام، چیپس و بیسکویت سفت) اکیداً خودداری کنید، زیرا میتوانند کشها را قبل از ترمیم زخم کنده و باعث خونریزی شوند.
- از مصرف غذاهای داغ، تند، اسیدی و پُرادویه پرهیز نمایید.
- لقمههای بسیار کوچک بردارید و غذا را کاملاً بجوید و آرام میل کنید.
۲. فعالیت بدنی و استراحت
- در ۴۸ ساعت اول پس از ترخیص استراحت کافی داشته باشید.
- تا ۲ هفته از موارد زیر اکیداً اجتناب کنید:
- بلند کردن اجسام سنگین (بیش از ۳ تا ۴ کیلوگرم).
- فعالیتها یا ورزشهای سنگین.
- خم شدن بیش از حد به جلو.
- زور زدن شدید (مثلاً هنگام دفع مدفوع).
۳. پیشگیری از یبوست
زور زدن هنگام اجابت مزاج باعث افزایش فشار در رگهای شکم و مری شده و خطر خونریزی را بالا میبرد:
- در صورت ابتلا به یبوست، حتماً از داروهای ملین تجویزشده توسط پزشک (مانند شربت لاکتولوز یا پیدرولاکس) طبق دستور استفاده کنید.
- مایعات کافی بنوشید و در صورت لزوم با پزشک خود مشورت نمایید.
۴. مصرف داروها
- داروهای ضداسید معده (مانند پانتوپرازول، امپرازول یا فاموتیدین) که پزشک تجویز کرده را سر ساعت و بهطور منظم مصرف کنید؛ کاهش اسید معده به ترمیم سریعتر محل زخم کمک شایانی میکند.
- داروهای مربوط به کبد یا کاهنده فشار رگهای پورت (مانند پروپرانولول یا نادولول) را طبق دستور دقیق پزشک ادامه دهید و هرگز خودسرانه قطع نکنید.
- هشدار دارویی: از مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهاب و مسکنهای آسیبرسان به گوارش نظیر آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و ژلوفن اکیداً خودداری کنید (در صورت نیاز به مسکن، فقط استامینوفن ساده با نظر پزشک مصرف شود).
۵. علائم طبیعی و قابل انتظار
بروز علائم زیر در ۲ تا ۳ روز اول شایع است و جای نگرانی ندارد:
- احساس درد یا سنگینی خفیف در پشت استخوان قفسه سینه یا بالای شکم.
- سوزش مختصر گلو ناشی از عبور لوله آندوسکوپ.
- احساس دشواری خفیف در قورت دادن غذاهای جامد (دیسفاژی گذرا).
🚨 ۶. علائم هشداردهنده (اقدام فوری و اورژانسی)
در روزهای ۵ تا ۱۰ پس از عمل، با افتادن کشها ممکن است در محل زخم، خونریزی مجدد رخ دهد. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بلافاصله با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفته یا به نزدیکترین بخش اورژانس بیمارستان مراجعه نمایید:
- استفراغ خونی (خون روشن یا لخته خونی شبیه دانههای قهوه).
- مدفوع سیاه، قیرمانند و بدبو (ملنا) یا خروج خون روشن از مقعد.
- سرگیجه ناگهانی، احساس ضعف شدید، سیاهی رفتن چشمها یا غش کردن (سنکوپ).
- تپش قلب شدید یا تنگی نفس ناگهانی.
- درد شدید و مداوم در قفسه سینه که با مسکنهای مجاز آرام نمیشود.
- تب و لرز.
۷. پیگیری و نوبت بعدی
- معمولاً برای اطمینان از بسته شدن کامل تمامی رگهای واریسی، نیاز به جلسات پیگیری بعدی (معمولاً هر ۲ تا ۴ هفته یکبار طبق صلاحدید پزشک) خواهد بود.
- تاریخ مراجعه بعدی خود را فراموش نکنید و پرونده آندوسکوپی خود را در ویزیتهای بعدی همراه داشته باشید.
برای دریافت فایل برگه راهنمای بعد از درمان از لینک زیر اقدام کنید:
مراقبت در منزل پس از عمل بستن واریس مری EVL