بانداژ فشاری چند لایه اندام تحتانی (Clinistretch)

مقدمه و هدف

بانداژ فشاری چند لایه (Multi-Layer Compression Bandaging) یکی از روش‌های استاندارد و مؤثر در مدیریت و درمان ادم لنفاوی (لنف‌ادم)، نارسایی‌های وریدی مزمن و زخم‌های وریدی پا است. هدف از این پروتکل، اعمال فشار درجه‌بندی‌شده (Graduated Compression) محافظت از برجستگی‌های استخوانی و بهبود بازگشت وریدی و لنفاوی بدون آسیب به بافت‌های محیطی است.

اصول کلیدی اجرا (Key Principles)

1. جهت رول بانداژ (Roll Up): رول بانداژ همواره باید رو به بالا (رو به بیرون) در دست قرار گیرد تا کنترل کشش، هدایت و هدایت رول روی پوست به درستی حفظ شود.
2. کشش کامل (Full Stretch): بانداژها با کشش کامل اعمال می‌شوند (مگر در موارد مراقبت تسکینی/Palliative یا پروتکل‌های فشار کاهش‌یافته).
3. تکنیک ۸ انگلیسی (Figure-of-8) و هم‌پوشانی ۵۰٪: تمام لایه‌ها با ۵۰ درصد اورلپ (پوشش نیمه عرض لایه قبلی) بسته می‌شوند. این تکنیک علاوه بر توزیع یکنواخت فشار، مانع از لغزش (Slippage) باند و افزایش پایداری و سفتی (Stiffness) سیستم بانداژ می‌شود.
4. محافظت از نقاط تحت فشار: محافظت از قوزک‌ها و تیبیا با پدگذاری مناسب جهت جلوگیری از آسیب فشاری ضروری است.

مراحل گام‌به‌گام بستن بانداژ (Step-by-Step Procedure)

مرحله ۱: بانداژ انگشتان پا (Toe Bandaging)

1. تثبیت اولیه (Anchor): بانداژ مخصوص انگشتان را یک دور و نیم (۱.۵ دور) دور برجستگی کف پا (Ball of the foot) بپیچید تا انتهای رول روی سطح پشتی پا (Dorsum) و در پایه انگشتان قرار گیرد.
2. شروع از شست پا: بانداژ را در راستای طول تا کنید (نصف عرض) و آن را به سمت نوک شست پا ببرید.
3. اعمال بدون کشش (No Tension): بانداژ انگشتان باید کاملاً بدون کشش و صاف (بدون چروک و تاشدگی) اعمال شود تا باعث ترومای بافتی نشود.
4. تکنیک اسپیرال با اورلپ ۵۰٪: با چرخش مارپیچی و هم‌پوشانی ۵۰ درصدی، از نوک انگشت به سمت پایه آن حرکت کنید و تمام فضاها را پوشش دهید.
5. تکرار برای سایر انگشتان: برای ۴ انگشت دیگر نیز همین روند را تکرار کنید (ابتدا تا کردن در طول، سپس باز شدن و چرخش مارپیچ بدون کشش).
6. فیکس کردن و کنترل ایمنی: انتهای باند را با چسب ضدحساسیت فیکس کنید. رنگ، پرشدگی مجدد مویرگی (Capillary Refill) و حس انگشتان را ارزیابی نمایید.

مرحله ۲: لایه محافظ و پدگذاری (Padding Layer / Clinistretch Soft)

1. لایه آستین/زیرباند (Stockinette / Tubular Foam):  لایه محافظ کشسان اولیه را به اندازه طول اندام به اضافه حدود ۵ سانتی‌متر اضافه (جهت تا کردن در انتها) ببرید و روی عضو قرار دهید.
2. پدگذاری یکنواخت (Clinistretch Soft):
   • پدگذاری را به صورت اسپیرال از پایه انگشتان شروع کنید.
   • قوزک‌های پا (Malleoli): برای جلوگیری از تمرکز فشار و ایجاد تاول/زخم، دور قوزک‌ها پدگذاری اضافی انجام دهید.
   • برجستگی استخوان ساق (Tibia):  در امتداد استخوان درشت‌نی پد محافظ قرار دهید تا فرم اندام استوانه‌ای و متقارن شود.
3. حد بالایی پد: پدگذاری را تا ۲ سانتی‌متر (معادل دو انگشت) پایین‌تر از چین پشت زانو (Popliteal Crease) ادامه دهید.

مرحله ۳: بانداژ پا (بانداژ عرض ۸ سانتی‌متر)

• بانداژ ۸ سانتی‌متری را از پایه انگشتان شروع کنید.
• با تکنیک Figure-of-8 (عدد ۸ انگلیسی) و اورلپ ۵۰٪، ناحیه مچ و پشت پا را پوشانده و دقیقاً بالای مچ پا کار را به پایان برسانید.

مرحله ۴ و ۵: بانداژ ساق پا و لایه‌گذاری ساق (بانداژ عرض ۱۰ سانتی‌متر)

1. شروع بانداژ ۱۰ سانتی‌متری: بانداژ را در پایه انگشتان با یک دور کامل تثبیت (Anchor) کنید.
2. اعمال به فرم ۸ انگلیسی: با هم‌پوشانی ۵۰٪ به سمت بالا ادامه دهید.
3. لمس اندام (Palpation) جهت تشخیص لایه‌ها:
   • ساق پا را لمس کنید تا مرز تغییر دو لایه به یک لایه (قسمتی که نرم‌تر و اسفنجی‌تر به نظر می‌رسد) را پیدا کنید.
   • رول بعدی باند ۱۰ سانتی‌متری را از همین نقطه شروع کنید.
4. تکمیل لایه‌ها: چرخش Figure-of-۸ را تا ۲ انگشت (۲ سانتی‌متر) پایین‌تر از چین پشت زانو ادامه دهید.

مرحله ۶: اتمام، تثبیت نهایی و محافظت (Finishing)

1. فیکس کردن انتهای باند: باند را برش زده و با چسب فیکس کنید. در صورت استفاده از نوع کشسان کوتاه (Short Stretch)، مقدار اضافه را بدون کشش به سمت پایین برگردانده و چسب بزنید.
2. برگرداندن لبه‌های محافظ: ۵ سانتی‌متر لایه آستین/پد اولیه که آزاد مانده بود را روی لبه بالایی و پایینی بانداژ تا کنید تا از باز شدن یا تحریک پوست جلوگیری شود.
3. پوشش نهایی: برای محافظت و افزایش دوام سیستم، یک لایه پوششی محافظ (Tubular Bandage) از انگشتان تا زیر زانو روی کل بانداژ کشیده می‌شود.

چک‌لیست ایمنی و مراقبت‌های پرستاری (Safety Checklist)

فیلم آموزشی را مشاهده کنید: