آموزش بیماریهای منتقله توسط پشه آئدس
۱) چرا این بیماریها مهم هستند؟
پشه آئدس میتواند ناقل این بیماریها باشد:
- تب دنگی
- زیکا
- تب زرد
- چیکونگونیا
دو گونه مهم پزشکی:
- Aedes aegypti
- Aedes albopictus
این پشه بیشتر در محیطهای انسانی و اطراف محل سکونت تخمگذاری میکند و معمولاً در اوایل صبح و حوالی غروب بیشتر فعالیت دارد.
۲) علائم مهم بیماریها که همه کارکنان باید بشناسند
علائم مشترک هشداردهنده
در هر بیمار با تب حاد به این علائم توجه شود:
- سردرد
- درد پشت چشم
- درد شدید عضلانی یا مفصلی
- تهوع و استفراغ
- راش پوستی
- قرمزی چشم / کونژکتیویت
- درد شکم
- خونریزی
- زردی
- بدحالی عمومی
الف) تب دنگی
علائم مهم:
- تب
- سردرد
- درد پشت حدقه چشم
- درد استخوانی و عضلانی
- تهوع و استفراغ
- در موارد شدید: خونریزی
نکته: تب دنگی به نام تب استخوانشکن نیز شناخته میشود.
ب) زیکا
- بسیاری از بیماران ممکن است بدون علامت باشند.
- در موارد علامتدار:
- تب
- راش پوستی
- درد مفاصل
- کونژکتیویت
نکته مهم: در زنان باردار اهمیت ویژه دارد و میتواند با آسیب جنین همراه باشد.
ج) تب زرد
- تب
- لرز
- بیاشتهایی
- تهوع
- سردرد
- درد عضلانی، بهویژه درد پشت
- درد شکم
- زردی پوست
- احتمال خونریزی و مشکلات کلیوی
د) چیکونگونیا
- تب ناگهانی
- درد شدید مفاصل
۳) تریاژ و شک بالینی
در پذیرش و تریاژ، این موارد حتماً پرسیده و ثبت شود:
- آیا بیمار تب دارد؟
- آیا بیمار سردرد، درد پشت چشم، درد عضلانی/مفصلی، راش، استفراغ یا خونریزی دارد؟
- آیا بیمار سابقه سفر یا حضور در مناطق گرمسیری/نیمهگرمسیری یا مناطق درگیر را دارد؟
- آیا احتمال گزش پشه وجود دارد؟
- آیا بیمار باردار است؟
موارد نیازمند ارجاع فوری به پزشک / اورژانس
اگر بیمار هر یک از موارد زیر را دارد، باید بدون تأخیر ارزیابی شود:
- خونریزی
- درد شکم
- استفراغ مکرر
- زردی
- بدحالی شدید
- علائم شدید تب دنگی
- بیمار باردار با علائم مشکوک به زیکا
۴) وظایف گروههای مختلف کارکنان
الف) پذیرش
- بیمار تبدار را سریع شناسایی کند.
- علائم کلیدی و سابقه سفر/اقامت/گزش را ثبت کند.
- موارد مشکوک یا شدید را فوراً به تریاژ/پزشک ارجاع دهد.
ب) تریاژ و پرستاری
- شدت علائم را سریع ارزیابی کند.
- تب، وضعیت عمومی، درد شکم، استفراغ، خونریزی، زردی و سطح هوشیاری را بررسی کند.
- بیماران بدحال را در اولویت ارزیابی پزشکی قرار دهد.
- در موارد مشکوک به زیکا، بارداری را حتماً بررسی و ثبت کند.
ج) پزشک
- بر اساس علائم، شرح حال و احتمال مواجهه با پشه آئدس، شک بالینی را مطرح کند.
- موارد شدید را برای بستری یا مراقبت نزدیک تصمیمگیری کند.
- خطر خونریزی را در بیمار مشکوک به دنگی جدی بگیرد.
د) آزمایشگاه
- آزمایشگاه باید طبق پروتکل داخلی بیمارستان و دستورالعمل شبکه بهداشت/مرجع آزمایشگاهی اقدام کند.
- هر نمونهگیری فقط با درخواست پزشک و طبق مسیر رسمی مرکز انجام شود.
هـ) خدمات و بهداشت محیط
- مهمترین نقش: حذف محلهای تخمگذاری پشه آئدس
- مواردی که باید بررسی و حذف شوند:
- بطریهای خالی
- ظروف پلاستیکی و فلزی دورریختنی
- لاستیکهای مستعمل
- بشکه و مخزن آب
- زیرگلدانی
- ناودانهای مسدود
- سوراخ بلوک سیمانی
- شیشههای شکسته و محلهای جمع شدن آب
- پوست میوه و زبالههای رها شده
۵) گزارش فوری
-
هر بیمار مشکوک یا شدید فوراً به پزشک مسئول و سوپروایزر/مسئول مربوطه اطلاع داده شود.
-
گزارشدهی بر اساس روند داخلی بیمارستان و دستورالعمل واحد پیشگیری و کنترل عفونت / بهداشت انجام شود.
۶) نمونهگیری
- نمونهگیری فقط طبق دستور پزشک و دستورالعمل رسمی بیمارستان/شبکه بهداشت انجام شود.
- از اقدام سلیقهای یا غیرمستند خودداری شود.
۷) مراقبت از بیمار
- پایش تب و وضعیت عمومی بیمار ضروری است.
- توجه به خونریزی، درد شکم، استفراغ، زردی و علائم کلیوی اهمیت دارد.
- در تب زرد، استراحت و مصرف مایعات ذکر شده است.
- در مورد داروهای ضد تب و درد در بیمار مشکوک به دنگی، با توجه به خطر خونریزی، تصمیم دارویی باید با نظر پزشک انجام شود. پس بدون تجویز پزشک توصیه دارویی نشود.
۸) پیام کلیدی برای همه کارکنان
هر بیمار با تب حاد همراه با یکی از علائم زیر باید از نظر بیماریهای منتقله توسط پشه آئدس مدنظر قرار گیرد:
- درد شدید عضلانی یا مفصلی
- سردرد و درد پشت چشم
- راش
- قرمزی چشم
- استفراغ
- خونریزی
- درد شکم
- زردی
بهخصوص اگر:
- سابقه سفر/اقامت در منطقه درگیر داشته باشد
- احتمال گزش پشه وجود داشته باشد
- بیمار باردار باشد
